We, The Clean (2025)

Regie: Joep de Boer | 20 minuten | documentaire

‘We, The Clean’ observeert de arbeid rondom de dood met een bijna rituele precisie, maar laat nauwelijks zien waarom die blik noodzakelijk is.

‘We, The Clean’ begint met een belofte die de film nooit helemaal inlost. De titel suggereert een breed portret van mensen die schoonmaken binnen uiteenlopende domeinen van de samenleving. Maar wat volgt is — in de geest van Dziga Vertov’s ‘A Man with a Movie Camera’ (1929) en Godfrey Reggio’s ‘Koyaanisqatsi’ (1982) — een strak gecomponeerde montage-studie van één specifieke plek: een crematorium. Met terugwerkende kracht blijkt dat de film minder een observatie van ‘de schoonmakers van onze wereld’ is, en meer een gestileerde opdrachtfilm over de bijna rituele arbeid rondom de dood.

De structuur is eenvoudig: de ontmoetingsruimte wordt schoongemaakt, het lichaam wordt gewassen, de oven wordt opgestookt, de ramen worden gelapt, de auto gereinigd. Close-ups domineren, als een visueel muziekstuk van handelingen, materialen en industriële bewegingen. De inzet van De Boer — zonder dialoog, zonder context, zonder personages — is duidelijk: een film gedragen door pure montage, ritme en repetitie.

Maar die keuze legt ook de beperkingen bloot. Waar gaat ‘We, The Clean’ eigenlijk over?

De film lijkt te cirkelen rond een idee — de banaliteit en bureaucratie van de stervensindustrie — zonder dat idee ooit scherp te maken. Eén shot van rijen tijdelijke urnen, keurig gelabeld en gestapeld, die iets weg hebben van dossiers in een stoffig administratief archief, suggereert een kritische blik op de administratieve kant van de dood. Maar de film werkt dat nooit uit. Evenmin wordt de apathische, haast mechanische omgang met het lichaam echt bevraagd. We kijken, en blijven kijken, maar de film zegt nauwelijks iets terug.

Als kijker ervaar je vooral de opeenstapeling van dezelfde close handelingen waarin telkens wordt schoongemaakt. Voor mensen met smetvrees of misofonie kunnen de herhalende geluiden van poetsen, vegen, schrapen en blazen bij momenten fysiek onaangenaam zijn. Curieus genoeg werkt de film dan ook akoestisch sterker dan visueel: als een soort minimalistisch geluidsstuk opgebouwd uit realistische, industriële ruis, waarbij muziek volledig ontbreekt.

Toch moet gezegd: binnen de Teledoc Campus-reeks is ‘We, The Clean’ een van de meest radicale en vormbewuste bijdragen. De Boer durft het om een 25-minutenfilm te bouwen op louter choreografie en montage. Alleen stelt dat lef de onvermijdelijke vraag: waarom moeten we dit zien? Wat staat er op het spel? Wat wil de film werkelijk communiceren?

Ondanks de ambitie om de banaliteit van schoonmaken te verheffen tot een ritueel rond de dood, komt ‘We, The Clean’ niet verder dan een esthetische registratie van arbeid. De film suggereert een diepere laag, maar tast er voortdurend langsheen. De wereld van het crematorium blijft een reeks handelingen; de dood blijft een tafel die wordt afgenomen; de mens blijft een lichaam dat moet worden weggewerkt. En misschien is dat precies het probleem: ‘We, The Clean’ laat ons kijken en is als vormexperiment zeker interessant, maar minder overtuigend als gedachte of emotie die beklijft.

Martijn Smits

Waardering: 3

TV-uitzending: 8 december 2025 (AVROTROS)