Queendom (2023)

Recensie Queendom CinemagazineRegie: Agniia Galdanova | 98 minuten | documentaire | Met: Gena Marvin

‘Queendom’ is een van de meest vreemde en ontroerende documentaires die je ooit zult zien. Het is een verhaal van onbeschrijfelijke moed en kracht en van de onstuitbare wens om ten koste van alles jezelf te willen zijn en daarin te blijven geloven. Dat is namelijk waar de hoofdpersoon van de documentaire Gena Marvin (geboren als Gennadiy Chebotarev) voor leeft. Zij zit in de ongemakkelijke situatie dat zij als non-binair persoon de behoefte voelt om zichzelf op allerlei manieren te manifesteren om zo als performance kunstenaar door het leven te kunnen gaan. In een interview zegt Gena “Dat schoonheid gaat over de volledige aanvaarding van je eigen spiegelbeeld.” Onnodig te zeggen dat in het geboortedorp van Gena, Magadan, stadje aan de oevers van de zee van Ochotsk, in het uiterste oosten van Rusland, Goulag terrein, haar performance kunsten niet worden gewaardeerd. Als buitenissig kind werd zij gepest en in elkaar geslagen. Daarom gaat zij studeren in Moskou om ook daar tegen de muur van conservatisme aan te lopen. Zij wordt uit winkels verwijderd, van school gestuurd en op straat gearresteerd. Overigens voor het oog van de camera. Het juryrapport van CPH:Dox, waar ‘Queendom’ de NEXT:WAVE Award won, raakt hier wel de beste noot: “This film will remain a breathtaking and striking reminder of arts role in speaking truth to power.”

De documentaire speelt zich af tegen de achtergrond van de toenemende macht van Poetin en de inval van de Russen in Oekraïne. De maatschappelijke context wordt gepersonifieerd in de grootouders van Gena waar zij bij inwoont. Haar moeder is kennelijk “in de goot” gestorven. Met name haar grootvader snapt niets van wat Gena beweegt en staat zo voor het conservatieve deel van de Russische bevolking. Zijn grootmoeder begrijpt er ook niets van maar met haar hart steunt ze Gena in wat deze dan ook maar denkt te moeten doen. De openingsscène is dan ook van Gena en de grootmoeder in de sneeuw die samen foto’s gaan maken van Gena in een van haar spectaculaire outfits.

Gena gaat telkens in nieuw bedachte fantasievolle, ja zelfs uitzinnige, outfits de straat op, reist ermee in de metro, doet mee aan een demonstratie voor de recentelijk overleden Navalny, geheel gewikkeld in ductape in de drie kleuren van de Russische vlag. De meest fantastische kostuums trekken natuurlijk niet alleen de aandacht van de omstanders en de homohaters maar uiteindelijk ook van de politie. Het loopt slecht af in Moskou. Gena wordt gearresteerd tijdens de pro-Navalny demonstratie en wordt daarvoor veroordeeld. Zij slaagt erin om te ontkomen naar Parijs waar zij meer kansen krijgt. Daar krijgt zij te horen “Je bent een en al kunst, wat mensen niet zullen begrijpen, maar je hebt ook inhoud en je kunt grenzen doorbreken.” Met die uitspraak kun je het alleen maar eens zijn, want het vereist een visionaire moed om zo als jezelf de straat op te gaan. In Parijs lukt dat ook veel beter, daar nemen de mensen geen aanstoot aan de manier waarop Gena eruitziet.

Het verhaal wordt opgebouwd uit scènes uit het ware leven van Gena met prachtig getimede dialogen met grootvader (“Ga een baan zoeken.”) en grootmoeder. Als kleine voorstellinkjes worden tussendoor echte performances getoond die laten zien welk een enorme beeldende kracht Gena heeft. Deze duistere en evocatieve performances geven een extra emotionele laag aan het verhaal. Soms zijn ze bijna letterlijk adembenemend. Regisseur Agniia Galdanova heeft met ‘Queendom’ een prachtige productie gemaakt met grote liefde voor het beeld van de krankzinnige kostuums die Gena maakt en draagt. Voor haar gaat de documentaire over liefde, weerstand en compassie. Het camerawerk is ook prachtig. Vaak vanaf de schouder gefilmd, mooie stiltes die vallen. Geen enkel moment storend aanwezig. Eenmaal in Parijs komt de ontroering aan de oppervlakte. Luisterend naar het gemopper van haar grootvader en daarna pratend met haar grootmoeder, merkt zij dat zij toch niet zonder ze kan, omdat zij de enige zijn die weten wie zij is.

Ton IJlstra

Waardering: 4

Speciale vertoning: IDFA 2023
Bioscooprelease: 18 januari 2024 (The Best of IDFA on Tour 2024)